వ్యాఖ్యాన ప్రారంభంలోని శ్లోకాలు- వస్తు నిర్దేశం

 మల్లినాథ సూరి తన వ్యాఖ్యాన ప్రారంభంలో చేసిన మంగళాచరణాలు , తరువాతి రెండు శ్లోకాలు ఆయన పాండిత్యాన్ని, భారవి కవి శైలిని అద్భుతంగా వర్ణించేవి.

1. జగత్పితరుల వందనం (శివశక్తి స్తుతి)

శ్లోకం:

అర్ధాంగీకృతదాంపత్యమపి గాఢానురాగి యత్ । పితృభ్యాం జగతస్తస్మై కస్మైచిన్మహసే నమః ॥

తాత్పర్యం: జగత్తుకు తల్లిదండ్రులైన ఆ పార్వతీపరమేశ్వరులకు నమస్కారం. వారు శరీరంలో సగభాగాన్ని మాత్రమే పంచుకుని దాంపత్యాన్ని నెరపుతున్నప్పటికీ (అర్ధనారీశ్వర రూపంలో ఉన్నప్పటికీ), వారి మధ్య అనురాగం మాత్రం ఎంతో గాఢమైనది, సంపూర్ణమైనది. అటువంటి అనిర్వచనీయమైన దైవీ జ్యోతి స్వరూపానికి నేను నమస్కరిస్తున్నాను.

విశేషాలు:

• అర్థగౌరవం: సాధారణంగా భార్యాభర్తలు ఇద్దరు వేర్వేరు వ్యక్తులుగా ఉంటూ ప్రేమిస్తారు. కానీ ఇక్కడ శివశక్తులు ఒకే శరీరంలో సగభాగాలై ఉండి కూడా, పరస్పరం అత్యంత గాఢమైన ప్రేమను కలిగి ఉన్నారని వర్ణించడం కవి అద్భుత కల్పన.

• కాళిదాసు రఘువంశంలో రాసిన "వాగర్థావివ సంపృక్తౌ... జగతః పితరౌ వందే పార్వతీపరమేశ్వరౌ" అనే శ్లోకాన్ని ఇది స్ఫురింపజేస్తుంది.

2. విఘ్నేశ్వర ప్రార్థన

శ్లోకం:

ఆలంబే జగదాలంబం హేరంబచరణాంబుజమ్ । శుష్యంతి యద్రజఃస్పర్శాత్సద్యః ప్రత్యూహవార్ధయః ॥

తాత్పర్యం: సమస్త జగత్తుకు ఆధారమైన ఆ విఘ్నేశ్వరుని (హేరంబుని) పాదపద్మాలను నేను ఆశ్రయిస్తున్నాను. ఆయన పాదధూళి సోకగానే... విఘ్నాలు, ఆటంకాలు అనే సముద్రాలు (వార్ధయః) క్షణంలో ఎండిపోతాయి.

విశేషాలు:

• రూపక అలంకారం: ఇక్కడ విఘ్నాలను సముద్రాలతో పోల్చారు. ఎంతటి మహాసముద్రమైనా వినాయకుడి పాదధూళి తగలగానే ఎండిపోతుందనడం ద్వారా, ఆయన అనుగ్రహం ఉంటే ఎంతటి పెద్ద కష్టాలైనా చిటికెలో తొలగిపోతాయని కవి చెప్తున్నారు. గ్రంథం నిర్విఘ్నంగా పూర్తి కావడానికి చేసిన ప్రార్థన ఇది.

3. సరస్వతీ/జ్ఞాన ప్రార్థన

శ్లోకం:

తద్దివ్యమవ్యయం ధామ సారస్వతముపాస్మహే । యత్ప్రకాశాత్ప్రలీయంతే మోహాంధతమసశ్ఛదాః ॥

తాత్పర్యం: దివ్యమైనది, నాశనం లేనిది (అవ్యయం) అయిన సరస్వతీ స్వరూపమైన ఆ జ్ఞాన జ్యోతిని నేను ఉపాసిస్తున్నాను. ఏ జ్యోతి యొక్క కాంతి వల్ల... మనస్సును కమ్మేసిన అజ్ఞానం, మోహం అనే కటిక చీకటి తెరలు పూర్తిగా నశించిపోతాయో, అటువంటి వాగ్దేవిని ధ్యానిస్తున్నాను.

విశేషాలు:

• మోహాంధతమసః: అజ్ఞానాన్ని గాఢాంధకారంతో పోల్చారు. సూర్యకాంతి రాగానే చీకటి ఎలా మాయమవుతుందో, చదువుల తల్లి అనుగ్రహం వల్ల బుద్ధిలోని అజ్ఞానం అలా తొలగిపోతుందని భావం.

4. మల్లినాథుని పాండిత్య ప్రకర్ష

శ్లోకం:

వాణీం కాణభుజీమజీగణదధాశాసీచ్చ వైయాసికీ- మంతస్తంత్రమరంస్త పన్నగగవీగుమ్ఫేషు చాజాగరీత్ । వాచామాచకలద్రహస్యమఖిలం యశ్చాక్షపాదస్ఫురాం లోకేऽభూద్యదుపజ్ఞమేవ విదుషాం సౌజన్యజన్యం యశః ॥

తాత్పర్యం: ఎవరు కణాద మహర్షి తర్కశాస్త్రాన్ని (కాణభుజీం వాణీం) క్షుణ్ణంగా లెక్కించారో (అభ్యసించారో), వ్యాసమహర్షి వేదాంతాన్ని/పురాణాలను శాసించారో, అంతరంగంలో మీమాంస శాస్త్ర రహస్యాలను ఆస్వాదించారో, పతంజలి మహాభాష్య వ్యాకరణ గంభీర రచనలపై నిరంతరం జాగరూకులై ఉన్నారో, అక్షపాదుని (గౌతముని) న్యాయసూత్రాల రహస్యాలన్నింటినీ గ్రహించారో... అటువంటి మహాపండితుడు (మల్లినాథుడు) ఇక్కడ వర్ణించబడుతున్నాడు.

విశేషాలు:

• సర్వశాస్త్ర పారంగతుడు: మల్లినాథుని కుమారుడు కుమారస్వామి తన తండ్రి గొప్పతనాన్ని చెప్తూ రాసిన శ్లోకం ఇది (మల్లినాథుడు స్వయంగా తన వ్యాఖ్యానంలోనూ దీనిని ఉదహరించారు). మల్లినాథునికి కేవలం కావ్యాలే కాదు, షడ్దర్శనాలు (తర్క, వ్యాకరణ, మీమాంస, వేదాంతాది శాస్త్రాలు) కరతలామలకమని ఈ శ్లోకం నిరూపిస్తుంది. ఆయన వ్యాఖ్యానాలలో ప్రతి మాటకు శాస్త్ర ప్రమాణాలు చూపడానికి కారణం ఇదే.

5. వ్యాఖ్యాన ఉద్దేశం

శ్లోకం:

మల్లినాథకవిః సోऽయం మందాత్మానుజిఘృక్షయా । తత్కిరాతార్జునీయాఖ్యం కావ్యం వ్యాఖ్యాతుమిచ్ఛతి ॥

తాత్పర్యం: అటువంటి సమస్త శాస్త్రకోవిదుడైన ఈ మల్లినాథ కవి... మందబుద్ధులైన వారిని (సాధారణ చదువరులను, విద్యార్థులను) అనుగ్రహించడం కోసం, వారిపై దయతో ఈ 'కిరాతార్జునీయం' అనే మహాకావ్యాన్ని సులభంగా వివరించడానికి వ్యాఖ్యానం రాయాలని కోరుకుంటున్నాడు.

విశేషాలు:

• భారవి కవి రాసిన కిరాతార్జునీయం చాలా కఠినమైనది. సామాన్యులకు అది అర్థం కావడం కష్టం కాబట్టి, అందరికీ సులభంగా బోధపడాలనే పరోపకార బుద్ధితో మల్లినాథుడు ఈ 'ఘంటాపథం' అనే వ్యాఖ్యానాన్ని ప్రారంభించారని తెలుస్తోంది.

6. నారికేళపాకం (భారవి శైలి)

శ్లోకం:

నారికేలఫలసమ్మితం వచో భారవేః సపది తద్విభజ్యతే । స్వాదయंतु రసగర్భనిర్భరం సారమస్య రసికా యథేప్సితమ్ ॥

తాత్పర్యం: భారవి కవి యొక్క మాటలు (కవిత్వం) కొబ్బరికాయతో (నారికేళ ఫలం) సమానమైనవి. ఆ కాయను ఇప్పుడు నేను వెంటనే ముక్కలు చేసి (వ్యాఖ్యాన రూపంలో విడదీసి) ఇస్తున్నాను. రసికులు, సహృదయులు అయినవారు లోపల దాగి ఉన్న అమృతం లాంటి రససారాన్ని తమకు ఇష్టమొచ్చినట్లు ఆస్వాదించవచ్చు.

విశేషాలు:

• నారికేళ పాకం: సంస్కృత సాహిత్యంలో ఈ శ్లోకం అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. కొబ్బరికాయ పైభాగం పెంకు చాలా గట్టిగా, కఠినంగా ఉంటుంది. కానీ దానిని పగలగొడితే లోపల తీపి నీరు, రుచికరమైన కొబ్బరి ఉంటాయి. భారవి కవిత్వం కూడా అంతే — పైకి శ్లోకాలు కఠినమైన పదాలతో, వ్యాకరణ విన్యాసాలతో కొంచెం కష్టంగా అనిపించినా, మల్లినాథుని వ్యాఖ్యానం సహాయంతో లోపలికి తొంగిచూస్తే అద్భుతమైన భావం, రసం (అర్థగౌరవం) లభిస్తాయి. దీనినే 'నారికేళపాకం' అంటారు.

1. ఘంటాపథ వ్యాఖ్యాన ఉద్దేశం

శ్లోకం:

నానానిబంధవిషమైకపదైర్నితాంతం సాశంకచంక్రమణఖిన్నధియామశంకమ్ । కర్తుం ప్రవేశమిహ భారవికావ్యబంధే ఘంటాపథం కమపి నూతనమాతనిష్యే ॥

తాత్పర్యం: భారవి కవిత్వం లోని పదాలు రకరకాల వ్యాకరణ నియమాల వల్ల, శాస్త్ర చర్చల వల్ల చాలా కఠినంగా (విషమంగా) ఉంటాయి. వాటిని చదివేటప్పుడు పాఠకులు "దీని అర్థం ఏమిటో?" అని ఎంతో భయపడుతూ, అడుగులు తడబడుతూ అలసిపోతుంటారు. అటువంటి వారు ఎలాంటి శంక (భయం) లేకుండా ఈ భారవి కావ్యంలోకి సులభంగా ప్రవేశించడం కోసం... నేను 'ఘంటాపథం' (రాజమార్గం/హైవే) అనే ఒక సరికొత్త నూతన వ్యాఖ్యానాన్ని నిర్మిస్తున్నాను.

విశేషాలు:

• ఘంటాపథం: అడవిలో ముళ్ళ బాటల్లో నడవడం కష్టం, అదే రాజమార్గం (ఘంటాపథం) అయితే ఎవరైనా భయం లేకుండా వేగంగా వెళ్ళిపోవచ్చు. భారవి కఠిన కవిత్వాన్ని ముళ్ళ బాటతో పోల్చితే, తన వ్యాఖ్యానాన్ని రాజమార్గంతో పోల్చారు మల్లినాథుడు. అందుకే ఆయన వ్యాఖ్యానానికి 'ఘంటాపథం' అని పేరు వచ్చింది.

2. వ్యాఖ్యాన నియమం (మల్లినాథుని ప్రసిద్ధ సూత్రం)

శ్లోకం:

ఇహాన్వయముఖేనైవ సర్వం వ్యాఖ్యాయతే మయా । నామూలం లిఖ్యతే కించిన్నానపేక్షితముచ్యతే ॥

తాత్పర్యం: ఈ నా వ్యాఖ్యానంలో ప్రతి శ్లోకాన్ని 'అన్వయ క్రమం' (పదాలను అర్థవంతమైన వాక్య క్రమంలో అమర్చడం) ద్వారానే వివరిస్తాను. ఆధారం లేని (అమూలమైన) ఏ విషయాన్నీ నేను ఇక్కడ రాయను; అలాగే సందర్భానికి అవసరం లేని (అనపేక్షితమైన) వ్యర్థ విషయాలను అస్సలు చెప్పను.

విశేషాలు:

• సంస్కృత సాహిత్య విమర్శలో ఈ శ్లోకం ఒక దిక్సూచి లాంటిది. మల్లినాథుని వ్యాఖ్యానాలు అంత ప్రసిద్ధి పొందడానికి కారణం ఆయన పెట్టుకున్న ఈ కఠినమైన నియమమే. పిట్టకథలు, అనవసరమైన పాండిత్య ప్రదర్శనలు పక్కన పెట్టి, కవి ఏం చెప్పాడో దానికి మాత్రమే శాస్త్రబద్ధమైన ఆధారాలతో వ్యాఖ్యానించడం ఆయన శైలి.

3. కావ్య ప్రయోజనం - కథా ప్రారంభం (వచన భాగం)

తెలుగు లిపిలో వచనం:

అథ తత్రభవాన్భారవినామా కవిః 'కావ్యం యశసేऽర్థకృతే వ్యవహారవిదే శివేతరక్షతయే । సద్యః పరనిర్వృతయే కాంతాసమ్మితతయోపదేశయుజే ॥' ఇత్యాద్యాలంకారికవచనప్రామాణ్యాత్కావ్యస్యానేకశ్రేయఃసాధనతామ్, 'కావ్యాలాపాంశ్చ వర్జయేత్' ఇతి నిషేధశాస్త్రస్యాసత్కావ్యవిషయతాం చ పశ్యన్కిరాతార్జునీయాఖ్యం మహాకావ్యం చికీర్షుశ్చికీర్షితార్థస్య విఘ్నపరిసమాప్తిసంప్రదాయావిచ్ఛేదలక్షణఫలసాధనత్వాత్ 'ఆశీర్నమస్క్రియా వస్తునిర్దేశో వాపి తన్ముఖమ్' ఇత్యాద్యాశీర్వాదాద్యన్యతమస్య ప్రబంధముఖలక్షణత్వాచ్చ వనేచరస్య యుధిష్ఠిరప్రాప్తిరూపం వస్తు నిర్దిశన్కథాముపక్షిపతి —

తాత్పర్యం (సులభమైన తెలుగులో): ఇక అసలు విషయానికి వస్తే... పూజ్యుడైన భారవి అనే మహాకవి, కావ్యాల వల్ల ఎన్నో ప్రయోజనాలు ఉన్నాయని గ్రహించారు. అలంకార శాస్త్రకారులు చెప్పినట్లు కావ్యం వల్ల:

1. కీర్తి (యశస్సు) లభిస్తుంది.

2. సంపద (ధనం) సమకూరుతుంది.

3. లోక వ్యవహార జ్ఞానం తెలుస్తుంది.

4. అమంగళం/కీడు తొలగిపోతుంది (శివేతర క్షతి).

5. చదవగానే పరమానందం కలుగుతుంది.

6. ప్రియురాలి లాగా హితబోధ (కాంతాసమ్మిత ఉపదేశం) లభిస్తుంది.

శాస్త్రాలలో ఎక్కడైనా "కావ్యాలను చదవవద్దు" (కావ్యాలాపాంశ్చ వర్జయేత్) అనే నిషేధం ఉంటే, అది కేవలం చెడ్డ కావ్యాల (అసత్కావ్యాల) గురించేనని భారవి భావించారు. అందువల్ల ఆయన 'కిరాతార్జునీయం' అనే ఈ మహాకావ్యాన్ని నిర్మించదలిచారు.

తాను ప్రారంభించిన గ్రంథం ఎలాంటి ఆటంకాలు లేకుండా పూర్తి కావాలనే సంప్రదాయం కోసం... అలాగే "కావ్య ప్రారంభంలో ఆశీర్వచనం గానీ, నమస్కారం గానీ లేదా నేరుగా కథా వస్తు నిర్దేశం గానీ ఉండాలి" అనే నియమం ప్రకారం... భారవి కవి ఇక్కడ మూడవ పద్ధతిని ఎంచుకున్నారు. వనేచరుడు (గూఢచారి) అడవి నుండి తిరిగి వచ్చి ధర్మరాజును (యుధిష్ఠిరుడిని) కలుసుకోవడం అనే కథా వస్తువును నేరుగా నిర్దేశిస్తూ (వస్తు నిర్దేశం చేస్తూ) కావ్యాన్ని ఈ క్రింది విధంగా ప్రారంభిస్తున్నారు...

విశేషాలు:

• వస్తు నిర్దేశాత్మక మంగళాచరణం: కావ్యాల ప్రారంభంలో దేవుడికి నమస్కరించడం సాధారణం. కానీ భారవి కవి ఎవరికీ నమస్కరించకుండా, నేరుగా కథలోకి (వనేచరుడు ధర్మరాజు వద్దకు రావడం) వెళ్ళిపోతారు. దీనినే 'వస్తునిర్దేశం' అంటారు. మల్లినాథుడు ఈ వచనంలో ఆ శాస్త్ర సాంకేతిక విషయాలనే చర్చించారు. దీని తర్వాతే కిరాతార్జునీయం మొదటి శ్లోకమైన "శ్రియః కురూణామధిపస్య పాలనీం..." ప్రారంభమవుతుంది.