కిరాతార్జునీయ సర్గల వారీగా కథాసంగ్రహం

 

కిరాతార్జునీయ విషయసూచిక (సర్గల వారీగా కథాసంగ్రహం)

సర్గ సంఖ్య	సర్గలోని ముఖ్య విషయాలు (కథాంశాలు)
1	అడవిలో ఉన్న యుధిష్ఠిరుని (ధర్మరాజు) వద్దకు గూఢచారి (వనేచరుడు) తిరిగి రావడం. వనేచరుడు దుర్యోధనుని అద్భుతమైన రాజకీయ నైపుణ్యాన్ని, పరిపాలనా విధానాన్ని వివరించడం. అనంతరం వనేచరుడు వెళ్ళిపోవడం. ద్రౌపది ధర్మరాజును యుద్ధానికి పురికొల్పుతూ పలికిన పదునైన మాటలు.
2	శత్రువులపై వెంటనే దాడి చేయాలని భీమసేనుడు ధర్మరాజుతో అనడం. దానికి ధర్మరాజు శాంతంగా, వివేకంతో సమాధానం చెప్పడం. అంతలో పాండవుల వద్దకు వేదవ్యాస మహర్షి రావడం. పాండవులు వ్యాసమునికి చేసిన సత్కారాల వర్ణన.
3	వేదవ్యాస మహర్షి రూప వర్ణన. వ్యాసునితో ధర్మరాజు పలికిన మాటలు, దానికి వ్యాసమహర్షి ఇచ్చిన సమాధానం. అర్జునునికి వ్యాసుడు దివ్యాస్త్రాలను పొందే విద్యను ఉపదేశించడం, తపస్సు చేయమని ఆదేశించడం. వ్యాసుడు వెళ్ళిపోవడం. అర్జునుడు తపస్సుకు సిద్ధమవడం. అర్జునుడి ఎడబాటును తలచుకుని పాండవులు, ద్రౌపది బాధపడటం. అర్జునుడు ద్రౌపదిని చూడటం, ద్రౌపది అర్జునుడికి వీడ్కోలు పలుకుతూ మాట్లాడటం. వ్యాసుని ఆజ్ఞ ప్రకారం ఒక గుహ్యకుడు (యక్షుడు) తోడుగా రాగా, అర్జునుడు హిమాలయాల లోని 'ఇంద్రకీల' పర్వతానికి ప్రయాణమవడం.
4	కవి చేసిన శరదృతువు (శరత్కాలం) వర్ణన. గుహ్యకుడు అర్జునునికి శరదృతువు అందాలను వివరించడం. హిమాలయ పర్వతం కనిపించడం.
5	అద్భుతమైన హిమాలయ పర్వత వర్ణన. అర్జునుడు హిమాలయ పర్వత పాదాల (దిగువ భాగం) వద్దకు చేరుకోవడం. అనంతరం యక్షుడు (గుహ్యకుడు) సెలవు తీసుకుని వెళ్ళిపోవడం.
6	అర్జునుడు ఇంద్రకీల పర్వతాన్ని అధిరోహించడం. అక్కడ అర్జునుడు ఘోర తపస్సు ప్రారంభించడం, ఆ తపస్సు యొక్క తీవ్రత. అర్జునుడి తపస్సును చూసి భయపడి, ఇంద్రకీల వనపాలకులు దేవేంద్రుని వద్దకు వెళ్ళి ఆ తపస్సు గురించి వివరించడం. అర్జునుడి తపస్సును భంగం చేయడం కోసం అప్సరసలను (స్వర్గలోక నాట్యగత్తెలను) వెళ్ళమని దేవేంద్రుడు ఆజ్ఞాపించడం.
7	గంధర్వులతో కూడిన అప్సరసల సమూహం విలాసంగా, అందంగా ఇంద్రకీల పర్వతానికి బయలుదేరడం. పర్వతానికి చేరుకున్న తర్వాత వారి రథాలు, ఏనుగులు, సైన్యంతో కూడిన విడిది (క్యాంప్) ఏర్పాటును వర్ణించడం.
8	గంధర్వులు, అప్సరసలు ఇంద్రకీల వనాలలో పూలు కోసే క్రీడ (పుష్పావచయ క్రీడ) మరియు నదిలో జలక్రీడలు ఆడటం.
9	సాయంకాల వర్ణన, చంద్రోదయ వర్ణన. గంధర్వ-అప్సరసల శృంగార (సురత) వర్ణన, వారి మధుపాన గోష్ఠి (మద్యం సేవించే సమయం) వర్ణన. మరల సంక్షిప్తంగా శృంగార వర్ణన మరియు ఉదయకాల (ప్రభాత) వర్ణన.
10	అర్జునుడిని మోహపాశంలో పడేసి ప్రలోభ పెట్టడానికి అప్సరసలు ఆయన వద్దకు వెళ్ళడం. అర్జునుడి రూప వర్ణన. అప్సరసలు వర్ష, వసంతాది ఋతువుల మాయను సృష్టించడం. అర్జునుడిని చూసి అప్సరసలు చేసిన శృంగార చేష్టలు, కానీ అర్జునుడి నిశ్చలత్వము ముందు వారి ప్రయత్నాలన్నీ విఫలమవడం.
11	అర్జునుడి ఆశ్రమానికి దేవేంద్రుడు ఒక వృద్ధ ముని రూపంలో రావడం. ఇంద్రుడికి, అర్జునుడికి మధ్య జరిగిన సంవాదం (చర్చ). చివరకు ఇంద్రుడు తన నిజరూపాన్ని చూపి, పాశుపతాస్త్రం కోసం పరమశివుడిని ఆరాధించమని అర్జునుడిని ఆదేశించడం.
12	శివారాధన కోసం అర్జునుడు చేసిన అత్యంత కఠినమైన తపస్సు వర్ణన. అర్జునుడి తపస్సు యొక్క వేడికి (తపోగ్నికి) తట్టుకోలేక సిద్ధులు, మునులు శివుని వద్దకు వెళ్ళి మొరపెట్టుకోవడం. శివుడు ఆ మునులను ఓదార్చి, అర్జునుడి పూర్వ జన్మ వృత్తాంతాన్ని (నరనారాయణులలో నరుడని) చెప్పడం. అదే సమయంలో 'మూకాసురుడు' అనే రాక్షసుడు అడవి పంది (వరాహ) రూపంలో అర్జునుడిని చంపడానికి రావడం. ఆ రాక్షసుడిని సంహరించి, అర్జునుడిని అనుగ్రహించడం కోసం పరమశివుడు బోయవాడి (కిరాతుడి) రూపం ధరించడం. శివునితో పాటు కిరాత రూపంలో ఉన్న ప్రమథగణాల సైన్యం వేట నెపంతో అర్జునుడి ఆశ్రమానికి రావడం.

13	అడవి పంది (వరాహ) రూపంలో వచ్చిన మూకాసురుడిని అర్జునుడు చూడటం. ఆ పందిని చూసి అర్జునుడి మనస్సులో రకరకాల సందేహాలు, ఆలోచనలు కలగడం. వరాహంపైకి పరమశివుడు (కిరాతుడు), అర్జునుడు ఇద్దరూ ఒకేసారి బాణాలు వేయడం. వరాహ సంహారం జరగడం. చనిపోయిన ఆ పంది శరీరం నుండి తన బాణాన్ని తిరిగి తీసుకోవడానికి వెళ్తున్న అర్జునుడిని చూసి, శివుడు పంపిన ఒక కిరాత సేవకుడు (వనేచరుడు) అడ్డుకుంటూ ఉద్రేకపూరితమైన మాటలు పలకడం.
14	ఆ కిరాత సేవకుడికి అర్జునుడు గంభీరంగా సమాధానం ఇవ్వడం. అర్జునుడి మాటలను ఆ సేవకుడు వెళ్ళి శివునికి వివరించడం. అది విని, ప్రమథగణాల సైన్యంతో కూడిన లీలా కిరాతుడైన పరమశివుడు అర్జునుడిని జయించడానికి (పరీక్షించడానికి) రావడం. పరమశివుని సైన్యానికి, అర్జునునికి మధ్య ఘోర యుద్ధం ప్రారంభమవడం.
15	చిత్రయుద్ధ వర్ణన: ఈ సర్గ అంతా భారవి కవి తన అద్భుతమైన కావ్య ప్రతిభను చూపిస్తూ, అత్యంత క్లిష్టమైన అక్షర విన్యాసాలతో కూడిన 'చిత్రకవిత్వ శ్లోకాల' ద్వారా (గోమూత్రికా బంధం, ఏకాక్షరి, ద్వ్యక్షరి శ్లోకాలు మొదలైనవి) శివసేనకు, అర్జునునికి జరిగిన విచిత్ర యుద్ధాన్ని వర్ణించడం.
16	కిరాత వేషంలో ఉన్న పరమశివుని సాటిలేని యుద్ధ నైపుణ్యాన్ని చూసి అర్జునుడు ఆశ్చర్యపోవడం, ఆయనెవరో అని మనస్సులో ఆలోచించడం. ఆ తర్వాత పరమశివునికి, అర్జునునికి మధ్య జరిగిన ముఖాముఖి అస్త్ర శస్త్రాల యుద్ధ వర్ణన.
17	శివసైన్యాన్ని అర్జునుడు తన అస్త్రాలతో కకావికలు చేయడం. అనంతరం పరమశివునికి, అర్జునునికి మధ్య నేరుగా సాగిన భీకర శర (బాణ) యుద్ధ వర్ణన.
18	బాణాలు అయిపోయిన తర్వాత పరమశివునికి, అర్జునునికి మధ్య జరిగిన అత్యంత రోమాంచితమైన బాహుయుద్ధం (ముష్టి యుద్ధం/మల్లయుద్ధం) వర్ణన. అర్జునుడి అసాధారణమైన పరాక్రమాన్ని, నిశ్చలమైన ధైర్యాన్ని చూసి పరమశివుడు ప్రసన్నుడవడం. శివుడు తన నిజరూపాన్ని (సదాశివ రూపాన్ని) ప్రకటించడం. అదే సమయంలో ఆకాశంలో ఇంద్రాది దేవతలు ప్రత్యక్షమవడం. అర్జునుడు భక్తితో పరమశివుని స్తుతించడం, వరాన్ని కోరుకోవడం. పరమశివుడు అర్జునునికి 'పాశుపతాస్త్రాన్ని' అనుగ్రహించి, దానితో పాటు సమగ్ర ధనుర్వేదాన్ని ఉపదేశించడం. శివుని ఆజ్ఞ ప్రకారం దేవేంద్రుడు, ఇతర దిక్పాలకులు కూడా అర్జునుడికి వరాలు ఇచ్చి, తమ తమ దివ్యాస్త్రాలను ప్రదానం చేయడం. ఈ విధంగా అనుకున్న కార్యాన్ని సాధించిన (కృతకృత్యుడైన) అర్జునుడు, శివుని అనుజ్ఞ తీసుకుని తిరిగి ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుడు) వద్దకు రావడం. గ్రంథ సమాప్తి.

విశేషం: కిరాతార్జునీయ కావ్యం లోని 15వ సర్గలో ఉండే చిత్రకవిత్వం సంస్కృత సాహిత్యంలోనే అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది. భారవి కవి కేవలం ఒకే ఒక హల్లుతో (ఉదాహరణకు 'న' లేదా 'ర' అక్షరాలతోనే) శ్లోకాలు రచిస్తూ యుద్ధాన్ని వర్ణించి తన 'అర్థగౌరవాన్ని', పాండిత్యాన్ని నిరూపించుకున్నారు.